Vì sao xe container né cao tốc?

Phí cao tốc còn cao

Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng được đầu tư nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển, kết nối thủ đô với hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc và chia sẻ áp lực giao thông cho QL5. Thế nhưng, sau gần một thập niên khai thác vẫn tồn tại nghịch lý: dòng xe tải nặng và container tập trung đông trên tuyến đường cũ, trong khi tỷ lệ nhóm phương tiện này trên cao tốc còn khá thấp.

Theo số liệu do Hải Phòng rà soát, QL5 có khoảng 35.180 ô tô lưu thông mỗi ngày, trong đó có 14.493 xe rơ moóc, sơ mi rơ moóc. Lưu lượng thực tế đã vượt năng lực thiết kế, khiến tuyến đường thường xuyên ùn tắc. Trong khi đó, số liệu tại trạm thu phí cuối tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy xe rơ moóc, sơ mi rơ moóc chỉ chiếm khoảng 6% tổng số ô tô lưu thông trên tuyến.

Vì sao nhiều doanh nghiệp vận tải vẫn chọn QL5, dù cao tốc có khả năng rút ngắn thời gian di chuyển? Theo một số doanh nghiệp, nguyên nhân trước hết là bài toán chi phí. Xe tải từ 10 tấn đến dưới 18 tấn, container 20 feet chịu mức phí 675.000 đồng/lượt toàn tuyến. Với xe tải từ 18 tấn trở lên và container 40 feet, mức phí lên tới 870.000 đồng/lượt. Nếu đi và về toàn tuyến, riêng tiền phí cao tốc có thể lên tới 1,74 triệu đồng đối với nhóm xe lớn nhất. "Đối với doanh nghiệp vận tải, đây không phải khoản chi nhỏ. Bên cạnh đó, chúng tôi còn tính đến nhiên liệu, chi phí cứu hộ, sửa chữa, chỗ đỗ xe và những tiện ích phục vụ tài xế. Vì vậy, lựa chọn tuyến đường không chỉ là phép so sánh giữa thời gian nhanh và chậm, mà là bài toán tổng chi phí cho cả hành trình", lãnh đạo một doanh nghiệp thủy sản tại Hải Phòng tính toán.

Ảnh: Quang Thuần tạo bằng AI

Đại diện một doanh nghiệp thực phẩm phân tích: "Đối với những mặt hàng có thời hạn bảo quản dài như nông sản khô, bánh kẹo, sữa hay thiết bị điện tử, lịch trình vận chuyển thường được tính toán trước nhiều ngày. Vì vậy, việc đi cao tốc để đến nơi sớm hơn 2 - 3 giờ chưa chắc đã mang lại lợi ích đáng kể. Ngược lại, cao tốc phát huy lợi thế rõ rệt hơn đối với hàng tươi sống, dễ hư hỏng như thanh long, nho, hoặc những lô linh kiện có yêu cầu nghiêm ngặt về thời gian giao nhận. Vì những mặt hàng này nếu giao hàng chậm trễ có thể đồng nghĩa với nguy cơ giảm chất lượng, gián đoạn sản xuất hoặc phát sinh chi phí lớn hơn nhiều so với tiền phí đường bộ".

Ông Lê Văn Quyền (48 tuổi), tài xế lâu năm tại P.Tân Bình (TP.HCM) thường xuyên chở hàng hoa tươi từ Đà Lạt về TP.HCM, cho biết hiện nay đã có cao tốc kết nối nhưng ông vẫn chọn đi QL20. Thời gian di chuyển có khi lâu hơn nếu xảy ra tắc đường, kẹt xe nhưng bù lại có thể tiết kiệm được chi phí. Theo ông, tiền phí cao tốc cho một chuyến đi về TP.HCM - Đà Lạt có thể bằng cả tiền đổ xăng nên phải chọn tuyến đường cũ cho tiết kiệm.

Tương tự, chị Huỳnh Tuyết Nga (ngụ P.An Khánh, TP.HCM) cho biết cách đây 2 ngày chị có công việc đi Phan Thiết (Lâm Đồng). Ban đầu, chị định đặt vé xe khách với giá 350.000 đồng nhưng cuối cùng quyết định đi bằng ô tô con. "Tôi đổ đầy bình xăng khoảng 900.000 đồng, đi về chỉ hao hụt khoảng nửa bình, nhưng tiền phí cao tốc cho lượt đi và về lên đến 420.000 đồng, gần bằng cả tiền xăng", chị kể.

Nỗi lo bị phạt nặng

Bên cạnh chi phí, một trong những nguyên nhân khiến tài xế xe container "né" đường cao tốc hiện nay là quy định nhiều lỗi vi phạm, trong đó có những lỗi được cho là khó có thể tránh khỏi và mức phạt thì rất nặng. Ông Nguyễn Thanh Tâm, một người kinh doanh xe tải lâu năm tại Hà Nội, chia sẻ: Trên cao tốc, việc duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, khi mật độ phương tiện tăng cao, tài xế xe tải không phải lúc nào cũng dễ dàng giữ được khoảng cách này. Trong thực tế, khi một xe chủ động chừa khoảng trống phía trước để bảo đảm an toàn, các phương tiện khác có thể chuyển làn, chen vào khoảng trống đó, buộc tài xế phải tiếp tục điều chỉnh tốc độ và khoảng cách. Những tình huống như vậy làm tăng áp lực xử lý cho người cầm lái. Trong bối cảnh hệ thống camera giám sát và xử phạt nguội được triển khai trên nhiều tuyến đường, không ít tài xế lo ngại nguy cơ phát sinh vi phạm ngoài ý muốn.

Anh Nguyễn Tấn Sang, tài xế xe đầu kéo ngụ TP.HCM, cũng giải thích lý do chọn quốc lộ thay vì cao tốc: "Lương tài xế đường dài chỉ khoảng trên dưới 20 triệu đồng, nếu chẳng may bị phạt thì mất đứt cả tháng lương. Trong khi đó, quy định hiện nay chạy quá tốc độ bị phạt, chạy dưới tốc độ và không giữ khoảng cách an toàn cũng bị phạt. Đối với xe tải nặng hay xe đầu kéo, để lên dốc trong những đoạn đường nối không phải dễ dàng, tâm lý bất an càng khiến dễ bị vi phạm". "Quốc lộ dù chật hẹp, đi qua nhiều khu dân cư và có thể mất nhiều thời gian hơn, nhưng dù sao cũng đã quen đặc điểm từng đoạn đường, các khúc cua, biển báo và khu vực giới hạn tốc độ nên tôi có thể chủ động hơn trong việc điều chỉnh hành trình", anh Sang nói thêm.

Trong công văn gửi Bộ Xây dựng và Cục CSGT, Hiệp hội Ô tô Vận tải VN đã phản ảnh thách thức đến từ tâm lý và xu hướng bỏ nghề của tài xế xe container. Nhiều trường hợp tài xế bị phạt số tiền vượt thu nhập một tháng, thậm chí tương đương 2 - 3 tháng lương, đồng thời bị trừ điểm giấy phép lái xe nên đã bỏ việc.

Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Ô tô vận tải VN, dẫn chứng: Có những đoạn đường đang cho phép chạy 90 - 120 km/giờ nhưng đột ngột giảm xuống 80 - 60 km/giờ, khiến tài xế phải phanh gấp. Rồi lại có tình trạng tổ chức bắn tốc độ ngay sau biển giảm tốc độ. Điều này có thể làm tài xế lo ngại vi phạm khi lưu thông, nhất là trên những tuyến có nhiều điểm thay đổi tốc độ. Nếu bị trừ hết 12 điểm giấy phép lái xe, tài xế có thể không được tiếp tục lái xe ít nhất 6 tháng và phải thực hiện thủ tục kiểm tra để phục hồi điểm. Với tài xế container, nguy cơ mất việc trong nhiều tháng là một áp lực lớn.

Trước những ý kiến cho rằng phí cao và tâm lý lo ngại xử phạt lỗi không giữ khoảng cách an toàn khiến tài xế hạn chế đi cao tốc, Cục Đường bộ VN cho biết trong tháng 9.2026, lưu lượng phương tiện trên cao tốc Bắc - Nam phía đông giảm 14,4% so với tháng trước. Tuy nhiên, QL1 cũng ghi nhận mức giảm 11,2%. Cục Đường bộ lý giải nguyên nhân chủ yếu liên quan đến yếu tố mùa vụ, khi nhu cầu đi lại giảm sau cao điểm du lịch hè và dịp nghỉ lễ Quốc khánh. Lưu lượng cao tốc trong tháng 9 vẫn cao hơn 3,7% so với mức bình quân kể từ khi bắt đầu thu phí vào tháng 3.2026. Theo Cục, số liệu cho thấy lưu lượng phương tiện biến động theo thời điểm, nhưng chưa đủ để khẳng định phí cao hay nguy cơ bị xử phạt là nguyên nhân chính khiến tài xế quay lại quốc lộ.